تالار گفتگوی حسابداری
حسابداری => دوره کارشناسی و آمادگی کارشناسی ارشد حسابداری => حسابرسی => نويسنده: 891076200 در مه 01, 2012, 12:28:18
-
بودجه ریزی عملیاتی:
بودجه ریزی عملیاتی از سال 1970 در دولتها ی ایالتی آمریکا به عنوان یک نو آوری و ابداع به منظور تحول در نظام بودجه بندی آغاز شد و به تبع آن کشورهای دیگر نیز به تدریج این نظام بودجه ریزی را برگزی دند . در تعریف این نظام بیشتر پژوهشگران وکارشناسان بودجه بندی دولتی بر روی این نظر توافق دارند که بودجه ریزی عملیاتی نوعی سیستم برنامه ریزی و بودجه ریزی است که بر رابطه بین بودجه هزینه شده و نتایج مورد انتظار تاکید دارد. این نظام حول دو محور"ارتباط بین شاخص عملکر د و ارزیابی" و " ارتباط بین بودجه ونتایج "می چرخد که در چارچوب آن ، بخش های مختلف اداری بر اساس استاندارد های مشخص تحت عنوان شاخص های عملکرد پاسخگو هستند و مدیران در تعیین بهترین شیوه نیل به نتایج ، از اختیار عمل بیشتری بر خوردارند . بودجه ریزی عملیاتی عوامل "صرفه جویی "و"اثر بخشی " را به ابعاد سنتی بودجه ریزی اضافه می کند و مهمترین هدف آن اصلاح مدیریت بخش عمومی و افزایش اثر بخشی مخارج آن می باشد. برخی از مزایای این نظام بودجه ریزی عبارت هستند از:
• شفاف سازی فرآیند بودجه ریزی،
• افزایش کارآیی و اثر بخشی عملکرد دو لت و سازمان ها از طریق تمرکز منافع در جهت ضروری ترین و مهمترین نتایج،
• اصلاح و بهبود تصمیم گیری در مورد موثر ترین راه برای استفاده از منابع محدود کشور،
• بهبود عملکرد از طریق پیوند بودجه و عملکرد برنامه،
• زمینه سازی برای کنترل اثر بخشی سازمان.
اهداف بودجه ریزی عملیاتی:
هدف اصلی بودجه ریزی عملیاتی ، کمک به تصمیمگیری عقلایی درباره تخصیص و تعهد منابع دولت براساس پیامد های سنجش پذیر است. برخی از اهداف این بودجه ریزی عبارت هستند از:
• ارائه مبنای صحیح برای تصمیمگیری در مورد تخصیص منابع،
• تمرکز فرآیند تصمیمگیری روی مهمترین مسائل و چالشهایی که دستگاه با آن مواجه است،
• ایجاد ارتباط میان بودجه و نتایج برنامه،
• پربار ساختن خدمات دریافتی یا همان مدیریت کیفیت جامع،
• ارائه مبنایی برای پاسخگویی بیشتر در ازای استفاده از منابع کشور،
• امکان نظارت موثر بر اجرای عملیات.
بودجه ریزی عملیاتی درایران :
با توجه به این که دولت تمامی فعالیت های مالی خود را در چارچوب قانون بودجه انجام می دهد، بنابراین بودجه شاهرگ حیاتی دولت می باشد و نقش بسیار مهمی در اقتصاد ملی ایفا می کند . از طرف دیگر با توسعه وظایف و افزایش سریع هزینه های دولتی و پیوند آن با وضعیت عمومی کشور، کنترل مخارج مشکل تر شده و بهبود در سیستم های برنامه ریزی،کنترل و مدیریت منابع بخش عمومی بیشتر احساس نیاز می شود . بدین ترتیب بروزچنین مسائلی در بخش عمومی کشورمان باعث شد تا سازمان مدیریت و برنامه ریزی سابق درسال 1378 اصلاح نظام بودجه ریزی را به طور جدی مورد توجه قراردهد و در طرح دو مرحله ای که در همین زمینه تهیه و به تصویب ستاد اقتصادی دولت رسید، تهیه بودجه به روش عملیاتی را به عنوان یک هدف میان مدت برای خود اعلام نماید . به دنبال این امر از سال1380 دولت مکلف به انجام اقدامات لاز م برای اصلاح نظام بودجه ریزی از طریق تعدیل احکام مندرج درقوانین بو دجه سالانه شد که یکی از محورهای اساسی این تعدیل، تهیه وتنظیم بودجه به روش عملیاتی بود . بنابراین پیاده سازی نظام بودجه ریزی عملیاتی در دستگاههای دولتی برای اولین بار به طورجدی دربند (ب) تبصره(23) قانون بودجه سال 1381 کل کشور مطرح شد . مجدداً در بند (ر) تبصره (1) قانون بودجه سال 1382 سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور موظف گردید در راستای اصلاح نظام بودجه بندی نسبت به عملیاتی کردن بودجه، اصلاح نظام برآورد درآمدها وهزینه ها در تمامی دستگاههای اجرایی اقدام نموده و توزیع اعتبارات مربوط به هزینه ها را بر اساس نیاز دستگاه و فعالیت هایی که صورت می گیرد، انجام دهد. همچنین دربند (ب) تبصره (4) قانون بودجه سال 1383 به بیان اهمیت اجرایی بودجه بندی عملیاتی به منظور منطقی نمودن حجم و اندازه دولت، کاهش تد ریجی اعتبارات هزینه ای، بهبود ارائه خدمات به مردم ، جلب مشارکت بخش غیردولتی، توسعه اشتغال ، صرف بودجه و درآمد های عمومی پرداخته شد . بدین صورت درفاصله بین سالهای 1381 تا 1384 تلاش های متعددی در زمینه پیاده سازی بودجه ریزی عملیاتی صورت گرفت . این تلاش ها به دل یل عدم جدیت دستگاههای اجرایی و فقدان پیگیری و نظارت لازم از سوی سازمان مدیریت و برنامه ریزی ، نتایج مطلوبی نداشت و تا سال 1384 نظام بودجه ریزی کشور شکل برنامه ای خود را حفظ کرده بود تا اینکه دولت برای اولین بار به صراحت در ماده 138 قانون برنامه چهارم توسعه ا قتصادی، اجتماعی و فرهنگی، کلیه دستگاههای اجرایی را به منظوراصلاح نظام بودجه ریزی و پیاده سازی بودجه ریزی عملیاتی مکلف کرد تا اقدامات زیر را حداکثر تا پایان سال دوم برنامه چهارم توسعه انجام دهند.
الف) شناسایی و احصای فعالیت ها و خدماتی که دستگاه های اجرایی ارائه می دهند،
ب ) تعیین قیمت تمام شده فعالیت ها و خدمات، متناسب با کیفیت ومحل جغرافیایی مشخص،
ج ) تنظیم لایحه بودجه سالانه بر اساس حجم فعالیت ها و خدمات و قیمت تمام شده آنها ،
د( تخصیص اعتبارات بر اساس عملکرد و نتایج حاصل از فعالیت ها متناسب با قیمت تمام شده آنها.
سازمان مدیریت و برنامه ریزی سابق با یک برنامه سه مرحله ای اقدام به اجرای ماده 138 قانون مذکور نمود.
این مراحل عبارت هستند از :
مرحله اول : شفاف سازی
مرحله دوم : افزایش کارآیی
مرحله سوم: افزایش اثربخشی
براساس گزارشات سازمان مدیریت و برنامه ریز ی کشور ، قرار بود مرحله شفاف سازی طی چهار زیر مرحله ذیل در سال 1385 اجرا شود.
1- بازبینی و احصای برنامه های اجرایی و فعالیت های اجرایی،
2- تعیین شاخص های عملکرد و اهداف کمی مربوط به هر یک از فعالیت ها و برنامه ها،
3- هزینه یابی برنامه ها و فعالیت ها و تعیین هزینه تمام شده کالاها و خدمات ارائه شده از سوی دولت،
4- مدیریت فرایند بودجه ریزی برمبنای عملکرد ( نظارت، گزارش گیری و ارزشیابی).
همچنین در همین سال قرار بود تا اقدامات لازم جهت بهبود عملیات مرحله شفاف سازی و شروع مرحله ارتقاع بهره وری تعیین شود . بررسی های انجام گرفته دراین خصوص نشان می دهد که اجرای زیر مراحل ( 1) و( 2) فوق در اکثر دستگاههای اجرایی طی سال 1385 به طور موفق انجام شده است. اما در رابطه با اجرای زیر مرحله (3 )فو ق که همان هزینه یابی برنامه ها، فعالیت ها و برآورد بهای تمام شده کالاها و خدمات ارائه شده می باشد، ماده 144 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی، مدلی را بدین منظور ارائه داده است . درماده یک دستورال عمل اجرایی ماده 144 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی ، اجتماعی وفرهنگی که در ارتباط با موضوع قیمت تمام شده فعالیت ها می باشد، به ارائه تعاریفی از واژگان اختصاصی پرداخته و در ماده 2، احصای فعالیت ها و خدمات را به شرح زیر بیان کرده است:
"دستگاههای اجرایی موظفند درطول سال های برنامه چهارم توسعه، سالانه حداقل بیست درصد از فعالیت های خود را با توجه به موارد زیر احصا نموده، به نحوی که ت ا پایان برنامه، آن دسته از فعالیت و خدماتی که قابلیت تعیین بهای تمام شده را دارند، به روش مزبورانجام شوند" :
الف ) در سال اول و دوم برنامه چهارم توسعه، الویت با فعالیت ها و برنامه های کمی پذیر، رو به مد وم و کلیدی است . درطول دو سال اول برنامه ، درمحاسبه ق یمت تمام شده فعالیتها وخدمات، هزینه های غیرمستقیم و بالاسری اعمال نمی شود،
ب ) سال سوم برنامه چهارم توسعه، هزینه های بالاسری و غیرمستقیم در محاسبات حداقل، برای کار واحد مجری عمل شود،
ج ) سال چهارم و پنجم برنامه چهارم توسعه، هزینه بالاسری و غیرمستقیم برای هرکدام از فعالیت ها و خدمات محاسبه شود.
بنابراین بررسی های انجام گرفته در رابطه با اجرای زیرمرحله ( 3) و محاسبه بهای تمام شده فعالیت ها و برنامه ها حاکی از آن است که اکثر دستگاههای دولتی در انجام این محاسبه با مشکلات فراوانی مواجه بوده اند بگونه ای که برخی از آنها حتی در سال 1387 نیز موفق به اجرای این مرحله نشده اند . بدین ترتیب در حال حاضر تاکید اصلی تلاش های مسئولین اجرای بودجه ریزی عملیاتی کشور، محاسبه دقیق بهای تمام شده فعالیت ها و برنامه های دستگاههای دولتی می باشد که یکی از اساسی ترین و حساس ترین مراحل فرایند بودجه ریزی عملیاتی بوده و نیاز به تخصص بیشتری دارد . بگونه ای که در بخش خصوصی، اکثر صاحب نظران حسابداری مدیریت از آن به عنوان یکی از سه مولفه اصلی مثلث بقاء سازمانهای امروزی یاد کرده اند.