تالار گفتگوی حسابداری
حسابداری => دوره کارشناسی و آمادگی کارشناسی ارشد حسابداری => حسابداری مالی => نويسنده: hosain asadzadeh در ژانویه 01, 2012, 12:02:30
-
بسیاری از شرکتها به دلیل استفاده از نرم افزارهای رایانهای یا عرضه این نرمافزارها،با حسابداری هزینههای نرم افزار سروکار دارند.حسابداری هزینههای ایجاد و خرید نرمافزارها از مسائل بحث انگیزی است که شرکتها با آن رو به رویند.مطلبی که پیش رو دارید ترجمه چکیده نقطه نظرات متفاوت دربارهء حسابداری نرم افزارها و همچنین بیانیههای رسمی منتشر شده است.
مقدمه
شرکتها ممکن است نرم افزارهای رایانهای را خریداری یا ایجاد کنند.این نرم افزارها برای استفاده داخلی(مثلا برای بهبود سیستمهای داخلی شرکت)یا برای استفاده خارجی(مانند برنامه زرنگار یا صفحه گسترده اکسل یا لوتوس 3-2-1،برای عرضه به مشتریان)خریداری یا تولید میشود.آیا هزینههای واقع شده برای تحصیل یا تولید این نرم افزارها باید به محض وقوع به حساب سود و زیان نمظور شود یا به عنوان دارایی شناسایی و در آینده مستهلک شود؟قبل از سال 1985، بعضی شرکتها همه هزینههای نرم افزار را به حساب سود و زیان منظور و بعضی دیگر این هزینهها تفاوت قائل میشدند.یعنی با نرم افزارهای خریداری شده و تولید شده یا نرم افزارهای مورد استفاده برای هدفهای داخلی یا خارجی برخورد متفاوت داشتند.
موضوع بسیار بحثانگیز است،زیرا اقلام اصلی بعضی شرکتها را نرم افزارهای رایانهای تشکیل میدهد.برای نمونه شرکت کامسرو (Comserve) (سازنده سیستمهای نرم افزاری)که زمانی سود خالصی معادل 2/2 میلیون دلار گزارش کرده بود،اگر مجبور میبود هزینههای تولید نرم افزار را به سود و زیان دوره منظور کند،سودش به زیانی معادل 1/1 میلیون دلار تبدیل میشد.یا اگر شرکت آی بی ام (IBM) در سال 1985 مبلغ 785 میلیون دلار سرمایهگذاری در تهیه برنامههای رایانهای خود را به حساب سود و زیان دوره منظور میکرد، سود آن به زیان تبدیل میشد.
موضعگیری حرفه حسابداری
مسئله مهمی که حرفه حسابداری با آن دست به گریبان است،این است که آیا هزینههای تولید نرم افزار باید هزینه تحقیق و توسعه تلقی شود یا خیر؟اگر این هزینهها،هزینه تحقیق و توسعه باشد،آن گاه کفه ترازو به سمت شناسایی به عنوان دارایی سنگینی خواهد کرد. مدیر مالی یکی از شرکتهای تولید نرم افزار رایانهای در پشتیبانی از شناسایی هزینه تولید نرم افزارها به عنوان دارایی گفته است:"تفوت اصلی بین این مخارج و مخارج تحقیق و توسعه قابلیت بازیافت آن است.ما اطمینان داریم محصولی را تولید میکنیم که میتوانیم ان را بفروشیم!"
هیئت استانداردهای حسابداری مالی (FASB) ،برای برطرف شدن نسبی این معضل(حد اقل برای عرضهکنندگان نرم افزارها)،بیانیه استانداردهای حسابداری مالی شماره 186را تدوین کرد. پیشنهادهای اصلی این بیانیه به شرح زیر است:
1.هزینههای ایجاد نرم افزار باید تا زمان اثبات امکانپذیری فنی به (1)- Leased,or otherwise Marketed." "Accounting for the of Computer Software to be Sold, Statemnt of Financial Accounting Standards NO.86
عنوان هزینه تحقیق و توسعه به حسابب سود و زیان منظور شود. 2.امکانپذیری فنی در صورت تکمیل طرح تفصیلی برنامه یا مدل کاربردی اثبات میشود.
به طور خلاصه،هیئت استانداردهای حسابداری مالی رو به محافظه کارانهای را برای هزینه نرم افزارهای رایانهای در پیش گرفته است.طبق استاندارد شماره 86،همه هزینههای برنامهریزی،طراحی، کدگذاری و آزمایش به عنوان هزینه دوره شناسایی میشود،و تنها هزینههایی که بعد از مرحله آزمایش صرف میشود به حساب دارایی منظور و در آینده مستهلک میگردد.
در این جا تأکید بر دو موضوع لازم است.اولا،اگر نرم افزار خریداری شود و در اینده بتوان برای مقاصد دیگری نیز از آن استفاده کرد،میتوان هزینه آن را به حساب دارایی منظور کرد.ثانیا این استاندارد،تنها برای تولید نرم افزارهایی کاربرد دارد که به اشخاص ثالث فروخته یا اجاره داده میشود.
در دسامبر سال 1996،انجمن حسابداران رسمی امریکا (AICPA) روشی را پیشنهاد کرده که به موجب آن شرکتها میتوانند هزینه نرم افزارهایی را که برای استفاده داخلی خریداری یا ایجاد میکنند به عنوان دارایی شناسایی کنند.افزون براین،شرکتها مجازند هزینه ارتقا یا بهبود برنامههای رایانهای را به حساب دارایی منظور کنند.اما شرکتها باید هزینه آموزش مرتبط با استفاده داخلی از نرم افزارها و همچنین هزینه تولید داخلی نرم افزارهایی را که به نتیجه مطلوب نمیرسد بال فاصله به عنوان هزینه دوره شناسایی کنند.در سال 1997 هیئت استانداردهای حسابداری مالی (FASB) بررسی رو به پیشنهادی انجمن حسابداران رسمی آمریکا را اغاز کرد.
حسابداری هزینههای نرم افزار در چارچوب دارایی
اگر هزینه نرم افزار،دارایی تلقی شود،آنگاه باید الگوی استهلاک مناسبی برای آن انتخاب شود.شرکتها ملزمند که از دو روش 1)نسبت درآمدهای جاری به مجموع درآمدهای جاری و آینده(روش در صد درآمد)،یا 2)روش خط مستقیم طی باقیمانده عمر مفید دارایی(روش خط مستقیم)،آن که منجر به استهلاک استفاده کنند.این قاعده میتواند منجر به کاربرد روش درصد درآمد در یک سال و روش خط مستقیم در سال دیگر شود.
فرض کنید مبلغ 100 میلیون ریال هزینه نرم افزار شرکت الفبا به عنوان دارایی شناسایی شده است.درآمد فروش این نرمافزار در سال اول 40 میلیون ریال است.شرکت پیشبینی میکند که درآمد آینده فروش این نرم افزار 160 میلیون ریال و عمر اقتصادی آن 4 سال باشد. محاسبه استهلاک طبق دو روش و استهلاک هر سال در جدول صفحه بعد نمایش داده شده است.
در سال آخر،خالص ارزش دفتری،به عنوان هزینه استهلاک سال تلقی خواهد شد.
گزارشگری هزینههای نرم افزار
با توجه به وجود ابهام در مورد اتکاپذیری یک دارایی مانند نرم افزار،هیئت استانداردهای حسابداری مالی عنوان کرده است هزینههای نرم افزاری که به حساب دارایی رفته است باید به کمترین مبلغ مستهلک نشده یا خالص ارزش بازیافتنی گزارش شود.برگشت مبلغ کاهش در آینده به هیچ عنوان مجاز نیست.علاوه بر موارد معمول افشا برای هزینههای تحقیق و توسعه،موارد زیر نیز باید در صورتهای مالی گزارش شود:
1.مبالغ مستهلک نشده نرم افزار.
2.مبلغ منظور شده به عنوان هزینه دوره و هزینه کاهش ارزش(در صورت وجود).
لازم به یادآوری است که این نحوه گزارشگری مختص هزینه نرم افزارهایی است که برای استفاده خارجی(فروش یا اجاره) خریداری یا ایجاد میشود.
تدوین استاندارد برای حسابداری نرم افزار
جوزف اسمیت (J.Smith) مدیر گزارشگری مالی شرکت آی بیام گفته است"هم به حساب هزینه بردن تمام هزینههای نرم افزار و هم به حساب دارایی بردن تمام این هزینهها نامعقول و غیر منطقی است.در یک نقطه فرایند توسعه به انتها میرسد و فرایند ایجاد دارایی شروع میشود.باید این نقطه فرایند توسعه به انتها میرسد و فرایند ایجاد دارایی شروع میشود.باید این نقطه را تعریف کرد".هیئت استانداردهای حسابداری مالی این نقطه را به عنوان امکانپذیری فنی تعریف کرده که معیار شناسایی آن تکمیل طرح تفصیلی برنامه یا مدل کاربردی است.اسمن ارلوپ (O.Erlop) از شرکت هامبر چت وکویست (Hambrecht and Quist) گفته است"چیزی به نام طرح واقعی،مشخص و بارز وجود ندارد.میتوان طبق میل خود آن را در اوایل کار یا انتهای کار ایجاد کرد".یعنی اگر خواستید هزینهها را به حساب دارایی منظور کنید آن را در ابتدای کار به وجود میآورید.اگر هم مایل بودید که اکثر هزینههای توسعه را به حساب سود و زیان منظور کنید،تهیه طرح تفصیلی را به تأخیر میاندازید.هزینه استهلاک آیا هزینههای تولید نرم افزار باید هزینه تحقیق و توسعه تلقی شود یا خیر؟
اگر هزینه نرم افزار،دارایی تلقی شود،آنگاه باید الگوی استهلاک مناسبی برای آن انتخاب شود.
هزینههای نرم افزاری که به حساب دارایی رفته است باید به کمترین مبلغ مستهلک نشده یا خالص ارزش بازیافتی گزارش شود.
آن بخش از مخارج که به حساب دارایی میرود براساس عمر مفید مورد نظر تولیدکننده برنامه مشخص میشود،که به دلیل طراحی مجدد یا منسوخ شدن بسیار کوتاه است(2 تا 4 سال).
بعضی شرکتها نسبت به شناسایی پروژههای ارزشمند بسیار حساسند و مایلند هزینههای نرم افزار این گونه پروژهها را در حساب دارایی ثبت کنند.طرفداران این روش معتقدند هزینههای پروژه خوب و باارزش باید به حساب دارایی منظور و در آینده مستهلک شود.
گروه دیگری از شرکتها مایلند که همه این هزینهها در حساب دارایی به معنی ایجاد یک سیستم حسابداری پیچیده و گران قیمت اما بون فایده است.
تحلیلگران مالی بر این باورند که هزینههای نرمافزار باید در حساب سود و زیان دوره منعکس شود.استدلال آنها سرعت بالای منسوخ شدن نرم افزارها و خطر بالقوه گمراهی ناشی از نادرستی در انعکاس این هزینهها به عنوان دارایی است.دونالد کرک (D.Kirk) رئیس سابق هیئت تدوین استانداردهای حسابداری مالی گفته است "هیئت هم اکنون با مشکل توازن بین دیدگاههای متفاوت روبهروست".
منبع:
مجله حسابرس
زمستان 1378 - شماره 4 و 5
نويسنده: موصي بزرگ اصل