تالار گفتگوی حسابداری
حسابداری => دوره کارشناسی و آمادگی کارشناسی ارشد حسابداری => حسابداری مالی => نويسنده: زهرا شريفي در دسامبر 19, 2011, 12:42:57
-
تجزيه وتحليل معاملات وعمليات مالي
مديران براي اتخاذ تصميمات مناسب جهت پيشبرد اهداف مؤسسه خود به اطلاعات مالي كامل، صحيح و به روز نياز دارند. اين گونه اطلاعات از طريق ثبت منظم معاملات مالي توسط حسابداران كه نقش مهمي در اداره امور مؤسسات دارند فراهم مي شود . براي ثبت هر معامله در مدارك حسابداري بايد آن معامله تجزيه و تحليل و آثار آن بر معادله حسابداري تعيين گردد.
معادله حسابداري
معادله اساسی حسابداری یا معادله ترازنامه که توسط لوکاپاچیولی مطرح شد، اساس وشالوده سیستم حسابداری دوطرفه است وبراساس آن می توان هریک از معاملات وعملیات مالی و رویدادهای دارای اثر مالی را تجزیه وتحلیل وآثار آن را بر عناصر معادله مشخص کرد . معادله حسابداری ، همچنین مبنای تهیه ترازنامه است که به صورت زیر است:
دارایی=بدهی + سرمایه
از آنجایی که ویژگی اصلی هر معادله برابری دوطرف آن می باشد، در حسابداری نیز این قضیه صدق می کند. معادله حسابداری نشان می دهد که در مقابل هر یک ریال دارایی مؤسسه یک ریال حق مالی وجود دارد و این حق متعلق به بستانکاران وصاحب یا صاحبان مؤسسه است. با توجه به این که حق مالی بستانکاران برحق مالی صاحب یا صاحبان مؤسسه ارجحیت دارد، یعنی درصورت انحلال مؤسسه ابتدا حق مالی بستانکاران پرداخت می شود، بنابراین در معادله حسابداری بدهی ها قبل از سرمایه نوشته می شود. باید توجه داشت که معادله حسابداری درمورد تمامی واحد های اقتصادی صرف نظر از اندازه، ماهیت یاشکل آن ها صادق است.
تعریف عناصر تشکیل دهنده معادله حسابداری
هریک از عناصرمعادله حسابداری یعنی دارایی ها، بدهی هاو سرمایه به صورت ساده زیر تعریف می شوند:
دارایی
دارایی عبارت است از اموال، مطالبات وسایر منابع اقتصادی متعلق به یک مؤسسه که در نتیجه معاملات یا سایر رویدادهای گذشته ایجاد شده و قابل تقویم به پول بوده و دارای منافع اقتصادی آتی باشد. مؤسسات برحسب نوع و حجم فعالیت واندازه، دارایی های مختلفی دارند که ازجمله آن ها می توان وجوه نقد، مطالبات، ملزومات اداری، زمین، ساختمان واثاثه اداری رانام برد.
با توجه با تعریف فوق، درصورتی می توان یک منبع اقتصادی رابه عنوان دارایی مرسسه تلقی کرد که دارای شرایط زیر باشد:
1-دارای منافع اقتصادی آتی بوده و ورود آن منافع به داخل مؤسسه محتمل باشد.
2-بهای تمام شده آن در زمان تحصیل به نحو اتکاپذیری قابل اندازه گیری بوده وقابل تقویم به پول باشد.
3-در نتیجه معاملات یا سایر رویدادهای گذشته ایجاد شده باشد.
بدهی
بدهی عبارت است از تعهداتی که یک مؤسسه در مقابل اشخاص ومؤسسات دیگر دارد و از معاملات یا سایر رویدادهای گذشته ناشی شده است وباید درآینده از طریق پرداخت پول ، تحویل کالا، انجام دادن خدمت یا انتقال سایر اقلام دارایی تسویه شود. بدهی های یک مؤسسه معمولا در اثر خرید نسیه کالا وخدمات، دریاغت وام از دیگران ونظایر آن ها به وجود می آید و از جمله آن ها می توان بستانکاران، اسناد پرداختنی و وام های پرداختنی را نام برد.
بدهی ،حق مالی بستانکاران نسبت به یک دارایی خاص نیست بلکه نسبت به کل دارایی های مؤسسه است.
سرمایه
سرمایه عبارت از حق مالی صاحب یا صاحبان یک مؤسسه نسبت به دارایی های آن می باشد.به بیان دیگرمی توان گگفت سرمایه عبارت از باقی مانده ای است که از کسر کردن بدهی های یک مؤسسه از دارایی های آن به دست می آید.
معاملات یارویدادهای مالی
معاملات یا رویدادهای مالی، رویدادهایی هستند که حداقل باعث تغییر در یکی از عناصر معادله حسابداری (دارایی ها، بدهی هی وسرمایه) می شوند. شناسایی وتشخیص رویدادهای مالی از سایر رویدادها از اهمیت ویژه ای برخوردار است، چراکه فعالیت های دیگری نیز در مؤسسه انجام می شود که به عنوان رویداد مالی تلقی نمی شود. به عنوان مثال، استخدام کارککنان جدید به عنوان رویداد مالی تلقی نمی گردد، هرچند این رویداد ممکن است در نهایت منجر به وقوع رویداد مالی شود. به طور کلی ،رویدادهای مالی به دوگروه تقسیم می شوند:
1-رویداد مالی خارجی- رویدادهایی هستند که از معاملات بین مؤسسه با اشخاص خارج از مؤسسه ناشی می شوند.مانند خرید ملزومات اداری، فروش کالابه مشتریان وپرداخت حق بیمه کارکنان.
2-رویدادهای مالی داخلی- رویدادهایی هستندکه صرفا ازعملیات داخلی یک مؤسسه ناشی می شوند. مانند مصرف ملزومات اداری یا مصرف مواد اولیه در مؤسسات تولیدی.
تجزیه وتحلیل معاملات و رویدادهای مالی
حسابداران برای اینکه رویدادهای مالی مربوط به یک مؤسسه راثبت واطلاعات حسابداری رابه طور مناسب گزارش کنند باید ابتدا رویدادهای مالی مؤثر بر مؤسسه را شناسایی و سپس میزان آن ها رابر عناصر تشکیل دهنده معادله حسابداری ارزیابی نمایند. فرایند شناسایی و ارزیابی میزان تأثیر یک رویداد مالی بر عناصر تشکیل دهنده معادله حسابداری اصطلاحا " تجزیه وتحلیل معاملات ورویدادهای مالی" نامیده می شود.
باید توجه داشت که در تجزیه وتحلیل معاملات و رویدادهای مالی ،هر معامله ای دارای اثر دوگانه برمعادله حسابداری است به عنوان مثال ،اگر یک دارایی افزایش یابد یکی یا ترکیبی از سه حالت زیر ممکن است رخ دهد:
1-کاهش دارایی دیگر
2-افزایش بدهی ها
3-افزایش سرمایه
تهیه ترازنامه
پس از هر رویداد مالی ، توازن معادله حسابداری همواره برقرار است. حسابداران این توازن رادر گزارشی به نام "ترازنامه"به اطلاع استفاده کنندگان اطلاعات مالی می رسانند. البته باید توجه داشت که تهیه ترازنامه اولین مرحله از فرایند حسابداری نیست ،امابهترین نقطه شروع برای آموزش حسابداری است.
ترازنامه گزارشی است که اطلاعات مربوط به دارایی ها، بدهی ها و سرمایه رادر یک تاریخ معین نشان می دهد.
به عبارت دیگر می توان گفت ترازنامه نماد معادله اساسی حسابداری (دارایی=بدهی + سرمایه) است.
برای تهیه ترازنامه طبق قواعد حسابداری لازم نکات زیر در آن رعایت شود:
1-عنوان ترازنامه- ترازنامه دارای عنوانی شامل سه سطر به ترتیب زیر می باشد:
سطر اول-نام مؤسسه
سطردوم – نام گزارش ،یعنی ترازنامه
سطرسوم- تاریخ، که به تاریخ یک روز معین است.
2-قسمت های اصلی ترازنامه- ترازنامه دارای سه قسمت اصلی (یعنی دارایی ها،بدهی ها وسرمایه ) می باشد که دارایی ها در سمت راست و بدهی ها وسرمایهدر سمت چپ آن نوشته می شوند.
3-واحد اندازه گیری – باید مشخص شود که مبالغ موجود در ترازنامه برحسب واحد پول است.
4-ترتیب نوشتن دارایی ها – در ترازنامه معمولا دارایی ها به ترتیب نقد شوندگی منعکس می شوند. یعنی ابتدا موجودی نقد (صندوق وبانک ) و پس از آن دارایی هایی که قابلیت تبدیل آنها به وجه نقد سریع تر است مانند "بدهکاران " نوشته می شود ودر نهایت سایر اقلام دارایی عنوان می گردد.
5-ترتیب نوشتن بدهی ها وسرمایه- باتوجه به این که حق مالی بستانکاران برحق مالی صاحب سرمایه ارجحیت دارد، یعنی در صورت انحلال مؤسسه ابتدا حق مالی بستانکاران پرداخت می شود وباقی مانده (در صورت وجود) به صاحب سرمایه تعلق می گیرد، در بخش بدهی ها وسرمایه ابتدا بدهی ها و پس از آن سرمایه نوشته می شود. بدهی های مختلف یک مؤسسه نیز براساس زمان سررسید پرداخت در ترازنامه منعکس می شوند.
6-طرز ارائه جمع دوطرف ترازنامه – ابتدا یک خط زیر اعداد دو طرف (در یک سطر) کشیده می شود وسپس جمع کل نوشته شده ودر زیر آن دوخط موازی نزدیک به هم کشیده می شود. اگرچه در نتیجه تفاوت تعداد اقلام یک ستون با اقلام ستون دیگر فاصله پیدا شود، باز هم جمع دوطرف ترازنامهع در یک سطر نوشته می شود.