تالار گفتگوی حسابداری
حسابداری => دوره کارشناسی و آمادگی کارشناسی ارشد حسابداری => حسابرسی => نويسنده: mch1991 در نوامبر 20, 2011, 23:58:42
-
تاکنون تعداد اندکی ازشرکت ها برای اندازه گیری و ارزیابی دانش و دارایی های نامشهود جدید تلاش کرده اند. نتایج تحقیقی در کشور استرالیا نشان داد که عناصر کلیدی سرمایه فکری به طور ضعیفی درک شده، به طور نامناسب تعریف شده و به طور ناکارآمد مدیریت و گزارش شده اند. علاوه براین، شرکت¬ها چارچوب مشخصی برای نحوه رسیدگی و گزارشگری این دارایی ها ندارند. نتایج تحقیقات مختلف نشان داده است وجود یک چارچوب مشخص و ثابت برای حسابرسی سرمایه فکری در زمان حال و آینده ضرورت پیداکرده است. در این چارچوب باید کلیه اطلاعات با اهمیت در رابطه با سرمایه فکری شرکت اعم از مالی و غیرمالی مدنظر قرارگیرد.
هدف اولیه این نوع از حسابرسی، نظارت و کنترل سرمایه فکری شرکت است. انجام این حسابرسی به تیمی متشکل از متخصصان رشته های مختلف از جمله، طراحان استراتژی های شرکت، متخصصان مالی و منابع انسانی، تحلیل گران بازار و متخصصان اموال فکری و دانش نیاز دارد. هدف دوم حسابرسی سرمایه فکری فراهم کردن اطلاعاتی درباره¬ي نحوه¬ی مدیریت و گزارش گری این نوع دارایی ها از طریق روش های ویژه و منحصر به فرد است تا بتوان برآورد دقیق تری از ارزش بنگاه اقتصادی ارایه کرد .
عناصر سرمايه فكري
به طور کلی، محقققان و دست اندرکاران رشته سرمایه فکری، بر روی این موضوع اتفاق نظردارند که، سرمایه فکری از سه سرمایه انسانی، سرمایه ساختاری و سرمایه رابطه ای تشكيل شده است که به شرح زير توضيح داده مي شوند:
الف ) سرمایه انسانی: کارکنان، سرمایه فکری را از طریق شایستگی، نگرش و چالاکی فکری خود ایجاد می¬کنند. مهم ترین عناصرتشکیل دهنده سرمایه انسانی بنگاه اقتصادی مجموعه¬ي مهارت های نیروی کار، عمق و وسعت تجربه¬ي آنان است. منابع انسانی می¬تواند به منزله روح و فکر منابع سرمایه فکری باشد. این سرمایه در شب با ترک سازمان از سوی کارکنان از شرکت خارج می شود اما، سرمایه ساختاری و سرمایه رابطه ای حتی با ترک سازمان در شب هم، بدون تغییر باقی می ماند.
ب) سرمایه رابطه ای : سرمایه رابطه ای شامل همه روابطی است که بین بنگاه اقتصادی با هر فرد یا بنگاه اقتصادی دیگری وجود دارد. این روابط شامل مشتریان، واسطه ها، کارکنان، تامین کنندگان مواد اوليه، مقامات قانونی، اعتباردهندگان و سرمایه گذاران است. سرمایه رابطه ای به عنوان یک پل و سازمان دهنده عملیات سرمایه فکری تلقی و عامل تعیین کننده درتبدیل سرمایه فکری به ارزش بازار است. این سرمایه شامل استحکام و وفاداری مناسبات و روابط با مشتری است. رضایت مشتری، سلامت مالی و حساسیت قیمت ممکن است، به عنوان شاخص های این نوع سرمایه به کار روند. تفکیک سرمایه رابطه ای از سرمایه انسانی و ساختاری گویای اهمیت آن درارزش بنگاه اقتصادی است. علائم تجاری، شهرت و آوازه شرکت یا کالاها و خدمات آن، که منعکس کننده¬ي روابط بین شرکت ها و مشتریان (بالقوه یا بالفعل ) آنها هستند، نیزدراین گروه از دارایی ها قرار می گیرند .
ج) سرمایه ساختاری: سرمایه ساختاری شامل ذخایر غیرانسانی دانش از جمله، پایگاه¬های داده، نمودارهای سازمانی، دستورالعمل های اجرای فرآیندها، استراتژی ها و برنامه های اجرایی است. سرمایه ساختاری دامنه¬ي گسترده ای از عناصرضروری را پوشش¬ می دهد. مهم ترین آنها معمولا شامل : 1) فرآیندهای مهم اجرایی بنگاه اقتصادی 2) چگونگی ساختاربندی آنها 3) سیاست ها، جریان های اطلاعاتی و عناصرپایگاه های داده 4) رهبری و سبک مدیریت 5) فرهنگ سازمان و 6) طرح های پاداش کارکنان است.
انواع حسابرسی سرمایه فکری
محققان پس از بررسی های مختلف ، حسابرسی سرمایه فکری را، به دو دسته کلی به شرح زیر تقسیم کرده اند :
1) حسابرسی امتیازهای اصلی
حسابرسی امتیازهای اصلی روشی سودمند برای حسابرسی دارایی های نامشهود است. دراین نوع حسابرسی، درمرحله ی نخست ، دارایی های نامشهود در ارتباط با امتیازهای اصلی بنگاه اقتصادي تعریف می¬شوند. هر امتیاز اصلی ترکیبی از دارایی های نامشهود مانند دانش و مهارت ها ، استانداردها و ارزش ها، روش انجام کارها و فن آوری، فرآیندهای مدیریت و دارایی ها، روابط و شبکه ها است. ایجاد دانش نیز یکی ازامتیازهای اصلی هر بنگاه اقتصادي است. درمرحله¬ی دوم، کارآمدی امتیاز اصلی ازطریق چک لیست ها و با کمک پنج معیار سود مشتری، مزایای رقابت بهتر، میزان توان مندی آینده، مشکل بودن کپی برداری از امتياز و سخت بودن احاطه بر روی آن، سنجیده می شود. چک لیست نمره ای از صفر تا پنج را نشان خواهد داد. در مرحله¬ی سوم، ارزش هر امتیاز اصلی در ارتباط با پنج محرک اصلی ارزش شامل : ارزش اسمی، ارزش افزوده، مزیت رقابتی، پتانسیل ها و توان حفاظت و نگهداری از آن ها تعیین می¬شود. درمرحله¬ی چهارم، بر روی این دارایی ها نظارت وکنترل هاي لازم انجام مي-شود. یک بار ارزش دارایی های نامشهود برای چندین سال متوالی و براساس یک شاخص از قبل تعیین شده، سنجیده می¬شود و سپس تغییرات آن براساس شرایط کیفی و کمی توضیح داده مي¬شود.
2) حسابرسی ویژه یا طیف خاصی ازاقلام
دومین شیوه¬ی حسابرسی سرمایه فکری، حسابرسی ویژه یا طیف خاصی از اقلام سرمایه فکری است. تعدادی از محققان تلاش کرده اند که به اقلام خاصی از سرمایه فکری( مانند مشتریان و حقوق قراردادی ) ارزش پولی مناسب تخصیص دهند. برای تخصیص دادن ارزش پولی به اقلام سرمایه فکری چندین روش پیشنهاد شده است. روش ارزشیابی می تواند با توجه به مقدار و کیفیت اطلاعات دردسترس ، قصد و هدف حسابرسی، تجربه و قضاوت حسابدار، به رویکرد ارزش بازار با بهای تمام شده جایگزینی و رویکرد سود ( توانایی سودآوری دارایی ) تقسیم شود. به عنوان مثال، می¬توان به حسابرسی حق الاختراع ها اشاره کرد، زیرا حق الاختراع ها اموال فکری مشهودتری هستند و از نظر قانونی نیز پشتوانه قوی تری داشته و بزرگ ترین تاثیر را درموقعیت تجاری بنگاه های اقتصادی دارند. حق الاختراع ها به حفاظت از فن آوری های اصلی و روش های تجاری، ارتقای هزینه های تحقیق و توسعه، افزایش اثربخشی علائم و نام های تجاری، بهبود عملکرد مالی و افزایش منافع رقابتی درسازمان کمک می¬کنند .
مراحل حسابرسی سرمایه فکری
مشابه سایرانواع حسابرسی، حسابرسی سرمایه فکری نیزدرعمل دارای مراحل مشخصی به شرح زیر است که به اجرای کارآمد و اثربخش فرآیند حسابرسی کمک خواهد کرد :
مرحله¬ی اول : دراین مرحله بنگاه اقتصادی باید هدف ازحسابرسی رابه طورصریح مشخص کرده و به اطلاع تیم حسابرسی برساند. بنگاه اقتصادی باید تعیین کندکه آیا هدف برآورد نتایج به صورت پولی است یا مشخص کردن وضعیت معیارها و مقایسه آنها با الزامات تعیین شده است.
مرحله¬ی دوم : در این مرحله، برای فراهم کردن زمینه¬ی مناسب برای تمرکز و مدیریت کارحسابرسی، مساله و مشکل موجود درباره¬ی سرمایه فکری تعریف می شود.
مرحله¬ی سوم : در این مرحله جنبه ای از دارایی های فکری( سرمایه انسانی، سرمایه ساختاری، سرمایه رابطه ای ) و اجزای مربوط به آنها که باید مورد بررسی قرارگیرند، مشخص می شود.
مرحله¬ی چهارم : تخصیص مناسب ارزش ها به آن جنبه از دارایی ها که در طی مراحل قبلی مورد بررسی قرارگرفته اند، دراین مرحله انجام می شود.
مرحله¬ی پنجم : این مرحله شامل اجرای روش های حسابرسی و گردآوری شواهد و مدارک لازم برای ارایه گزارش درمورد نتایج به دست آمده است . البته با توجه به اهداف و نیز نوع حسابرسی مورد نیاز این دارایی ها ممکن است مراحل متفاوتی به مراحل بالا اضافه یا کم شوند.
موضوعی که درحسابرسی سرمایه فکری مورد بررسی قرار می گیرد، می تواند به آزمون شواهد مستند نوشتاری یا در سایر قالب های دیگر، فرآیندها و ارزش های شرکت، جنبه های کارکنان و روابط آنان (با مردم و سازمان¬ها) تقسیم شود. موضوع حسابرسی تعیین کننده¬ی روش هایی است که می توانند برای بررسی دارایی های فکری مورد استفاده قرارگیرند
نتیجه گیری
سرمایه فکری یک نوع دارایی است که توان بنگاه اقتصادی را برای ایجاد ثروت اندازه گیری می کند. سرمایه فکری شامل سرمایه انسانی ، سرمایه ساختاری و سرمایه رابطه ای است.
اگر چه نوع حسابرسی توسط عواملی مانند زمان ، تعهد مدیریت نسبت به حسابرس ، سطح اعتباردهی مورد نیاز و هدف حسابرسی تحت تاثیر قرار می¬گیرد. با این وجود، چندین روش برای حسابرسی سرمایه فکری وجود دارد و بعضی از این روش ها نسبت به سایر روش ها برتری دارند. اگرهدف برآوردکردن ارزش این دارایی¬ها باشد، پس روش های معتبرداخلی مناسب تر هستند اما، اگر هدف بررسی رعایت معیارهای تعیین شده باشد دراین صورت، روش های معتبرخارجی مناسب ترخواهند بود. بهترین روش برای حسابرسی سرمایه فکری، به کارگیری ترکیبی از دو یا بیشتر از چند روش حسابرسی است تا از این طریق محدودیت موجود دریک روش به وسیله روش های دیگر جبران شود. بنابراین، هرحسابرسی در مورد سرمایه فکری شرکت بهترین نوع حسابرسی نیست.
منابع
1- نقش سرمایه اجتماعی در ایجاد سرمایه فکری در سازمان(فصلنامه دانش مدیریت ، شماره 75)
2- مدیریت اندازه گیری وگزارشی ازسرمایه فکری(ماهنامه اتاق بازرگانی ، شماره 4)